Developed in conjunction with Ext-Joom.com

Pałacyk i park - Rys historyczny

Zamieszczone tu materiały zostały sporządzone na podstawie opracowania mgr inż. Anny Obrębskiej: "WYTYCZNE KONSERWATORSKIE" (Lublin, marzec 1977 r.)
Image
ImageImage

RYS HISTORYCZNY

Miejscowość Żyrzyn wymieniana jest w źródłach już w średniowieczu, przy czym na przestrzeni wieków nazwa jej przybiera różną formę, gdyż dużą trudność stwarza jej transkrypcja na język łaciński.
W XVI w. należy ona do Żyrzyńskich (Żerzyńskich lub Żeżyńskich). W końcu tegoż wieku od synów Kasprowych część wsi nabywają Olbracht (+1602) i Felicja z Głogowskich (+1620) małżonkowie Męcińscy h.Poraj. Pozostała część należała w dalszym ciągu do Żerzyńskich.

Image

Dworek modrzewiowy - elewacja frontowa zachodnia. (1967r.)
Od 1620 r. po Męcińskich dobra dziedziczą ich dzieci: Wojciech, Stanisław i Zofia. Po śmierci brata i spłacie siostry całość majątku dziedziczy Wojciech Męciński -jezuita, który dwukrotnie w latach 1624 i 1625 zapisuje je na rzecz Zakonu Jezuitów.
W tym czasie pozostała część Wyrzyna należy zapewne do Żerzyńskich zadłużających się coraz bardziej i kolejno wyprzedających dobra, gdyż w końcu XVIII w. występuje tu już kilka rodów.
W 1675 r. w dokumentach dotyczących erekcji kościoła w Żyrzynie, należącym wówczas do parafii Gołąb wymieniony jest Stanisław Żyrzyński.
W 1676r. część wsi należy do Kolegium Jezuitów (zapewne po Wojciechu Męcińskim) z trzech części płacą pogłówne Żyrzyńscy a z jednej truskawki. Po kasacji w 1773r. Zakonu Jezuitów tę część Wyrzyna nabywa Komisja Edukacyjna i wydzierżawia w 1781 r. Stanisławowi Kostce Krajeńskiemu.

Image

Frontowa elewacja dworu modrzewiowego . Fot. T. Ptasiński (1974r.)

Począwszy od 1786r. poszczególne części wykupują kolejno Rudniccy. Datowany przez niektóre źródła dwór modrzewiowy na drugą połowę XVIII w. być może powstał dzięki ich działalności.
Ignacy Rudnicki odkupuje w 1786 r. część t.zw. pojezuicką od St. Kostki Krajewskiego, w 1789 -od Józefa Kalasantego i Filipa Nereusza braci Olizarów, w 1791 - od Michała Wandalina hr. Minszech, w 1799 - od Wincentego Gałęzowskiego.

Image

Podjazd i elewacja frontowa XIX-wiecznego dworu. Fot. A. Obrębska (1977r.)

W skład dóbr wchodziły wówczas jeszcze inne wsie wspomniane w dokumentach, lecz nie wymienione z nazwy. Po śmierci Ignacego Rudnickiego, dobrami zarządza drugi mąż Elżbiety Rudnickiej - Żóchowski, a następnie syn Władysław. Po śmierci matki od 1823 r. dobra dziedziczą dzieci Ignacego: Anastazja, Józefa, Karolina, Maryanna i Władysław.
W roku 1826 jako właściciele części dóbr pisani są bracia Tymoteusz, Jan i Bronisław Rudnnicy, zapewne dzieci Władysława. Stopniowo wzrasta obciązenie dóbr długami, aż wreszcie w 1833 r. dochodzi do publicznej licytacji, na której całość nabywa dziedzic dóbr Łysobyki - Adam Wessel. Po jego śmierci w 1853 r. dziedziczy jego rodzeństwo, a następnie w 1858 r. na publicznej licytacji nabywa je (Paweł) Ignacy Wessel. Po jego śmierci w r. 1874 od sukcesorów całość dóbr nabywa jego żona Zofia ze Staszewskich Wessel, zaś po niej dziedziczy po 1896 r., syn z żoną Stanisław i Zofia, hr. Rostworowskich - Wesselowie.

Image

Ule północnej części parku, obok schodów osi widokowej. Fot A. Obrębska (1977r.)

Nie zostawili oni potomstwa zapisując w 1933 r. jedną z części dóbr wraz z dworem siostrzeńcowi Andrzejowi Siemiątkowskiemu zaginionemu w czasie ostatniej wojny, którego żona Zofia z Duninów -Brzezińskich pozostawała tu do ofensywy w 1944 r.
W roku 1946 dobra przechodzą na rzecz Skarbu Państwa. Zespół parkowy przekazany został w użytkowanie Zasadniczej Szkoły Ogrodniczej, przy czym jeden ze stawów (w cz. północnej podlega Gorzelni, nad pozostałą częścią pieczę sprawowało Gospodarstwo Pomocnicze przy ZSO). Obecnie na terenie zespołu parkowego znajduje się Gimnazjum.

Image

Środkowy staw kaskadowy w północnej części parku. Fot. A. Obrębska (1977r.)

W Tekach Ciołka wymieniona jest oficyna modrzewiowa w stylu baroku z XVIII w. w wykazieznajującym się w Centralnym Biurze Zabytków precyzuje się bliżej okres powstania tego budynku na I połowę tego wieku. Natomiast w "Architekturze polskiej do połowy XIX w." datuje się jego powstanie na II połowę XVIII w. W tej sytuacji trudno jednoznacznie określić czyją siedzibą był w momencie powstania. Natomiast pewne jest, że był on związany ściśle z otaczającym go założeniem regularnym o osiach kompozycyjnych wyznaczonych alejami, z systemem wodnym oblewającym dwór i włączonymi do niego wykonanymi zupełnie sztucznie, na północny wschód od dworu, trzema stawami kaskadowymi.
Natomiast powstały w połowie XIX w. wówczas parterowy dwór - wiązać należy z pojawieniem się tu rodu Wesslów. Po I wojnie światowej, po nadbudowie piętra budowla ta otrzymała obecny wygląd.



Ta strona używa Cookies. Przeczytaj naszą politykę prywatności. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z ustawieniami przeglądarki.